|
|
نمونه سئوالات درس تاريخ معاصر ايران نيمسال اوّل سال تحصيلي 88-87:
درس اوّل 1- چرا نمی توان تاریخ دوران مشروطه را به صورت افتخار آمیز بیان کرد؟ زیرا از یک طرف در این دوران بیگانگان در سرنوشت کشور ما تاثیر می گذاشتند و به شیوه های گوناگون در امور آن دخالت می کردند. از طرف دیگر در نتیجه جنگ های ایران و روسیه بخش های قابل توجهی از سرزمین های کشورمان جدا شدند. به علاوه بیشتر مردم زندگی سخت و رقت انگیزی داشتند. 2- چه موضوعاتی به شناخت دوره ناصرالدین شاه کمک می کند؟ قتل صدر اعظم دانشمند و ایران دوست میرزا تقی خان امیر کبیر به تحریک فاسدان و بد خواهانی که منافعشان در خطر افتاده بود. آشنایی تدریجی گروهی از ایرانیان با پیشرفت های اروپاییان. واگذاری امتیازات اقتصادی و فرهنگی به بیگانگان:نظیر امتیاز رویتر،امتیاز لاتاری و امتیاز خرید و فروش تنباکو. 3- یکی از دلایل نهضت مشروطه، از دست رفتن سرزمین های ایران است؟توضیح دهید. یکی از دلایل نارضایتی مردم از دستگاه حاکم از دست رفتن سرزمین هايی بود که به وسیله دولت های استعمار گر روس و انگلیس از ایران جدا شده بودند.منطقه های جدا شده توسط روسیه عبارت بودند از:کل قفقاز در شمال غربی و ایالت های مرو و آخال (بخش بزرگی از ترکمنستان امروز و خوارزم قدیم) در شمال شرقی. به این ترتیب در شرق و غرب دریای خزر،مناطق و ایالت های وسیع و زرخیزی از ایران جدا شدند. سرزمین های جدا شده از ایران توسط انگلستان عبارت بودند از:ایالت های هرات و قندهار،که بعد ها تحت الحمایه ی انگلیس شدند و قسمت اعظم بلوچستان که ضمیمه هندوستان گردید و به تصرف انگلیسی ها در آمد. 4- چگونگی نفوذ و غلبه استعمار در ایران را در اوایل قرن بیستم میلادی با مثال توضیح دهید. در اواخر قرن نوزدهم میلادی و اوایل قرن بيستم میلادی بخشی بزرگ از خشکی های جهان در استعمار و استثمار اروپائیان قرار داشت.ایران نیز به دلیل موقعیت حساس جغرافیایی و برخورداری از منابع سرشار مواد اولیه مورد توجه این کشورها بود. ضعف حکومت قاجار و طمع ورزی و فساد مالی درباریان خود زمینه ساز نفوذ استعمار و تسلط همه جانبه ی بیگانگان بود. که بارز ترین نتیجه آن امتیاز های متعددی بود که به خارجیان داده میشد. بدتر و دشوارتر از دادن امتیاز های دریافت قرض ها بود. علاقه شاهان قاجار برای مسافرت به اروپا انگیزه و میزان دریافت وام از بیگانگان را افزایش داد،به طوری که بارها قرض های بسیار کلانی از روس و انگلیس دریافت کردند و به جای این که این پول هزینه ی کارهای اساسی شود خرج سفرهای بی سود شاهان و درباریان میشد. هم چنین اعمال حق کاپیتولاسیون که از عهدنامه ترکمان چای برقرار شد و هم چنین حمایت رسمی دولت های بیگانه از شاهان قاجار احساسات ملی را جریحه دار کرده بود. 5- نقش روزنامه ها در تحول فکری مردم را بررسی کنید. یکی از عامل هایی که در دوره قاجار سبب ایجاد تحولی بزرگ در مردم شد،انتشار روزنامه ها بود.در آن زمان روزنامه های فارسی زبان دو دسته بودند:داخلی و خارجی. روزنامه های داخلی خود به دو دسته روزنامه های «دولتی» و«غیر دولتی» تقسیم می شدند.«وقایع اتفاقیه»،«شرف» «شرافت»،«اخبار» و «وقایع دارالخلافه» تهران ازجمله روزنامه های دولتی بودند.«اخبار دارالخلافه»اولین روزنامه ایران بود که توسط میرزا صالح شیرازی انتشار یافت.«تربیت» و«ادب» از معروف ترین روزنامه های غیردولتی چاپ ایران بودند.«عروةالوثقی»،«اختر»،«قانون»،«حبل المتین»،« حکمت» و«ثریا» از مشهورترین روزنامه هایی بودند که در خارج از کشور چاپ و وارد ایران می شدند. درس دوّم 1- چه عواملی باعث شد که ایران در آستانه یک شورش سراسری قرار گیرد؟ خشونت های عین الدوله و حاکمان ایالت ها همراه با فقر عمومی و رکورد شدید اقتصادی نیز بر این نارضایی ها می افزود و کشور را در آستانه یک شورش سراسری قرار می داد. 2- چرا اتحاد بین علما و مردم در ماجرای موسیو نوژ بلژیکی ایجاد شد؟ رهبری این حرکت را آیت الله سیدعبدالله بهبهانی به عهده داشت.او برمنبر ، اینگونه کار های خلاف و توهین به مقدّسات را نتیجه ی زمامداری عین الدوله دانست. علمای دیگر تهران نیز به پیروی از او اهمیّت موضوع را بازگو کردند . موج ایجاد شده ی ناشی از این ماجرا در واقع اولین جرقه ی نهضت مشروطه بود. پس از آن طرفداران نهضت تلاش کردند حرکتی که سیّد عبدالله بهبهانی آغاز کرده بود بدون نتیجه رها نشود. به اعتقاد آنان این گام اگر با موفقیت به پیش می رفت قدم های مهمتر پشت سر آن برداشته می شد . بنابر این آیت الله سید عبدالله بهبهانی با آیت الله سید محمد طباطبایی متحد شد . این اتحاد تا پایان حرکت مذکور ادامه یافت. 3- ماجرای بانک استقراضی روس چه بود؟ با وجود مخالفت عمومی روس ها در محل یک قبرستان متروک ساختمان بانک استقراضی روس را بنا نهادند.آیت الله سید محمد طباطبایی به شدت با این کار مخالفت کرد.بر مردم نیز این امر گران می آمد.بنابراین یک اعتراض عمومی شکل گرفت اما روس ها با بی اعتنایی به کار خود ادامه دادند.تا اینکه موضوع به اطلاع مرجع های تقلید نجف رسید. آیت الله سید محمد طباطبایی و سید عبدالله بهبهانی و روحانی دیگری به نام میرزا مصطفی آشتیانی در یک شورش عمومی به همراه مردم ساختمان مذکور را با خاک یکسان کردند.
4- مهاجرت صغری چه بود؟ و تقاضای مردم در این مهاجرت را ذكر كنيد. این مهاجرت اولین مرحله ی اتحاد نیروهای ضد استبداد بود.هر روز به عده ی این مهاجران افزوده می شد.عین الدوله برای بازگرداندن علما و مهاجران به هر شیوه که متوسل شد نتیجه نگرفت.از آنجا که درباریان فاسد مانع از رسیدن خبرهای صحیح به مظفرالدین شاه بودند مهاجران مجبور شدندسفیر عثمانی را واسطه قرار دهند و توسط او خواسته های خود را به گوش شاه برسانند.شاه وقتی از قضایا باخبر شد خواسته ها را پذیرفت و دستور داد علما را با احترام باز گردانند.مهم ترین آن خواسته ها به شرح زیر بود: الف)ایجاد عدالت خانه در همه شهرها برای رسیدگی به شکایت های مردم و برقراری عدالت در جامعه ب)عمل به قانون اسلامی به طور دقیق و به دور از ملاحظه های شخصی. عین الدوله اعلام کرد که با خواسته های مهاجران موافق است.بنابراین این مهاجرت پس از یک ماه خاتمه یافت. 5- نتیجه ی پناهنده شدن عده ای از مردم(در جريان مهاجرت كبري) به سفارت انگلیس چه بود؟ دولت انگلیس بر خلاف سیاست دولت روسیه که از دربار حمایت می کرد پشتیبان نهضت مشروطه بود.این سیاست برای نیل به مقاصد و منافع انگلیس در ((قیام تنباکو)) ناکام مانده بود در پیش گرفته شد اما کسانی که از سیاست پیچیده ی استعمار انگلیس درک روشنی نداشتند نسبت به غرض های بیگانگان غافل بودند و از تجربه ی جنبش تنباکو درس و عبرت لازم را نگرفتند.از این رو سفارت انگلستان در تهران که آرزویی جز اخراج روس مآب ها از دربار نداشت عده ای از عامل های شناخته شده ی خود را در جرگه ی آزادی خواهان وارد ساخت و مردم را به تحصن در سفارت خانه تشویق کرد. 6- مهاجرت کبری به کجا بود؟مهم ترین تقاضای مردم چه بود؟ مهاجرت کبری به قم بود. مهمترین این خواسته ها عبارتند از: 1)برکناری عین الدوله از صدارت 2)فراهم کردن زمینه برای بازگشت مهاجران به تهران 3)ایجاد عدالت خانه 4)تشکیل دارالشورا (مجلس نمایندگان) درس سوّم 1- چرا در قانون اساسی جدید، می بایست تغییراتی ایجاد شود؟ قانونی که در زمان مظفر الدین شاه به نام «قانون اساسی» تنظیم شد، دارای ضعف های زیادی بود. این قانون در پنجاه و یک اصل تنظیم شده بود و در حقیقت نظام نامه ای بود که اداره ی امور مجلس و حدود آن را روشن می ساخت. در این قانون، از وظیفه های مردم نسبت به دولت، وظایف دولت در برابر مردم، حدود قدرت فرد، حدود قدرت دولت، و به طور کلی روابط ملت و دولت، سخن به میان نیامده بود. بنابراین لازم بود متممی بر آن نوشته و تکمیل می شد. به همین سبب، کمیسیونی متشکل از شش تن از نمایندگان، برای تدوین «متمم قانون اساسی» تشکیل شد. 2- اصل دوّم متمم قانون اساسی چه بود؟ با تلاش های پیگیر و مجاهدت های فراوان آیت الله شیخ فضل الله نوری اصل دوم متمم قانون اساسی تصویب شد که مورد تأیید علمای ایران و مراجع بزرگ نجف قرار گرفت. بنا بر این اصل، در هر دوره از مجلس، هیئتی پنج نفره از مجتهدان و فقیهان اسلام که با اقتضاهای زمان آشنا بودند، به عنوان عضو، در مجلس شورای ملی شرکت می کردند، تا بر قانون هایی که تدوین و تصویب می شد، نظارت کنند که خلاف قواعد اسلامی و دستورهای شرع نباشد. 3- چرا در هنگام تدوین متمم قانون اساسی، اوضاع ايران آشفته بود؟ در فاصله ای که متمم قانون اساسی تدوین می شد، اختلاف درونی مشروطه خواهان از یک سو و مخالفت محمد علی شاه با نظام مشروطه از سوی دیگر،اوضاع را آشفته و پریشان ساخته بود. تا آن که سرانجام شیخ فضل الله نوری به دلیل اعمال نفوذ غرب گرایان در نهضت مشروطه و انحراف آن از مسیر اسلامی و ملی اولیه از صف طرفداران مشروطه جدا شد. او معتقد بود که باید «مشروطه ی مشروعه» ایجاد شود. 4- به چه دلایلی روس ها با نهضت مشروطه مخالف بودند؟ 1- جلوگیری از نفوذ انگلیس که در لباس مشروطه خواهی، از مشروطه طلبان حمایت می کرد. 2- کمک به محمد علی شاه که طرفدار روس بود. 3- پیش گیری از قیام مردم منطقه ی قفقاز برای گرفتن آزادی، تحت تأثیر پیروزی مشروطه خواهان در ایران 5- به چه دلایلی انگلیسی ها از مشروطه حمایت می کردند؟ 1- افزایش اعتبار خود در ایران، برای دستیابی به موقعیتی بهتر یا برابر روسیه 2- به قدرت رساندن مهره های انگلیسی در دستگاه حاکم و مجلس ( کمک های بی دریغ انگلیس به بست نشینان در سفارت این کشور در تهران، و تحت حمایت قرار دادن نزدیک به چهارده هزار نفر در سفارت، به همین دلیل صورت گرفت.) 3- محافظت از مرز های هندوستان و سایر مستعمرات انگلستان در منطقه. 6- قرارداد 1907 م چه بود؟ روس و انگلیس، ایران را به سه منطقه تقسیم کردند: منطقه ی شمال، از خط فرضی بین قصر شیرین، اصفهان، یزد، خواف و مرز افغانستان، حوزه ی نفوذ روسیه شناخته شد. منطقه ی جنوب، از خط فرضی بین بندرعباس، کرمان، بیرجند، زابل و سرحدهای افغانستان که دارای ارزش حیاتی برای دفاع از هند بود، قلمرو نفوذ انگلستان مقرر گردید. قسمت سوم که شامل کویرها و بیابان های بی آب و علف بود، منطقه ی بی طرف و متعلق به ایران شناخته شد. منظور از این کار هم آن بود که دو دولت تا حدودی از یکدیگر فاصله بگیرند و از برخوردهای احتمالی بین آن ها جلوگیری شود. 7- اقدامات انقلابی مجلس در هنگام بسته شدن قرارداد 1907 م را بیان کرده و عکس العمل روسیه و انگلیس در این مورد چه بود؟ مجلس، دریافت وام از دولت های خارجی را رد و برای حل این مشکل، به تأسیس «بانک ملی» اقدام کرده بود. به علاوه، نوز بلژیکی را که پست مهم مالی ایران در دست او بود، اخراج کرده بود. این اقدام های انقلابی، برای دولت های استعمارگر، زنگ خطر بود؛ زیرا در جهت خلاف هدف های استعماری آنان جریان داشت. به همین دلیل، برای سرکوب مجلس، به اتفاق نظر رسیدند و هنگامی که محمد علی شاه ساختمان مجلس را به توپ بست، روسیه از آن حمایت کرد و انگلیس نیز با سکوت خود، به آن رضایت داد. درس چهارم ۱- ویژگی های دوره ی مشروطه را بیان کنید. 1- اختلاف های شدید بین طرفداران مشروطه ۲- مداخه های آشکار و سلطه گرانه ی روس و انگلیس در سرنوشت ایران ۲- نتیجه ی شهادت شیخ فضل الله نوری چه بود؟ شهادت شیخ فضل الله نوري به اتفاق نظر مورخان یکی از فجیع ترین اعمال مشروطه خواهان بود.عده ای آن را انتقام استعمار از روحانیت ایران برای جبران شکست در نهضت تحریم تنباکو و پیشگیری از تکرار مقاومت های مشابه آن می دانند. ۳- درخواست روسیه از ایران (مجلس دوم)چه بود؟ ۱- اقدام های مورگان شوستر متوقف و او از ایران اخراج شود. ۲- بدون موافقت روس و انگلیس,از استخدام اتباع خارجی در ایران,خودداری شود. ۳- هزینه ی لشکر کشی قوای روسیه به ایران را,دولت ایران پرداخت کند. ۴-عکس العمل روسیه نسبت به برخورد مجلس با اتمام حجت آنان چگونه بود؟ روس ها با استفاده ازفرصت به دست آمده,کانون های مقاومت تبریزومشهد را به سختی سرکوب کردند;مرقد مطهر امام هشتم (ع)را به توپ بستند;ازآذربایجان تا خراسان,نیروهای خود را مستقرساختند و منطقه ی زیر نفوذشان را درقرارداد1907 اشغال کردند.به گونه ای که درساله۱۲۹۱(ه.ش)حدود یازده هزارنیروی روسی دراین منطقه مستقر بود.
۵- جنگ جهانی اوّل چگونه آغاز شد و نقش ایران در این جنگ را بیان کنید. درسال1914م(۱۲۹۳ه.ش)جنگ جهانی اول میان دولت های فرانسه,انگلستان و روسیه در مقابل آلمان و امپراتوری اتریش-هنگری آغاز شد.ایران از نظر سیاسی و اقتصادی کشوری بحران زده و در اشغال نیروهای بیگانه بود و توان بهره برداری از شرایط جنگ را نداشت.رئیس الوزرای ایران یعنی مستوفی الممالک اعلان سیاست بی طرفی کرد ولی دراین کار موفقیتی به دست نیاورد;زیرا ایران دارای موقعیت ممتاز استراتژیکی برای کشورهای درگیر در جنگ بود;بنابراین هرکدام ازآنها برای بهره برداری از این موقعیت به اشغال نظامی بخش هایی ازایران پرداختند و از آن به عنوان ایستگاه جنوب شرقی و نقطه ی تلاقی جبهه های گسترده نبرد بین دو نیروی دشمن استفاده کردند. ۶- قرارداد 1915م چه بود؟ در نتیجه ی پیوستن دولت عثمانی به آلمان ,روس و انگلیس نگران نفوذ متحدین در ایران شدند.بنا براین برای جلو گیری از نفوذ آلمان و عثمانی تصمیم گرفتند,بر نفوذ خود درایران و منطقه بیفزایند.به همین دلیل,قرارداد سری 1915 م را با هم امضا کردند.طبق این قرارداد دو منطقه ی نفوذ در عهد نامه ی 1907,به منطقه ی اشغالی تبدیل شدند.بنا براین انگلیس بر منطقه ای که بر اساس قرارداد 1907م, منطقه ی بی طرف شناخته می شد,دست یافت و روسیه نیز به تصرف قسطنطنیه پرداخت . ۷- چرا انگلیسی ها پلیس جنوب را ایجاد کردند؟ دولت انگلستان نیز در سال 1916 به تاسیس پلیس جنوب دست زد.فرماندهی پلیس جنوب به عهده ی سرپرسی سایکس بود.اوبا استفاده از این قوای نظامی توانست,مقاومت دلیرانه ی رئیس علی دلواری و عشایر تنگستانی را سرکوب کند. درس پنجم 1- سیاست خارجی انگلیس بعد از خروج روس از ایران چه تغیری یافت؟ تسلط بر منطقه حساس خاور میانه.اهمیت نفت که در جنگ جهانی اول مشخص شده بود و ایجاد کمربند آهنین در برابر نفوذ شوروی از جمله سیاست های جدید خاور میانهای دولت انگلستان بود 2- چرا سیاست انگلیس در ایران بعد از خروج روس مبنی بر ایجاد حکومت مرکزی بود؟ تا پیش از خارج شدن روسها از صحنه ی رقابت های استعماری سیاست دولت انگلستان در ایران بر پایه ی جلوگیری از ایجاد حکومت مرکزی در ایران بود اما پس از وقوع این تحول ها سیاست مذکور به سوی ایجاد حکومت مرکزی مقتدر متمایل شد زیرا دولت انکلستان برای تثبیت منافع خود در ایران کنترل منطقه حساس خاور میانه و سرکوب نهضت های ضد استعماری در کشور نیاز مند به یک دولت مرکزی قدرتمند بود .
3- قرار داد 1919 م چه بود توضیح داده و سرانجام آن را بیان کنید ؟ هنگامی که وثوق الدوله در سال 1298(ه.ش) به نخست وزیری رسید دریچه ای تازه برای اجرای سیاست های استعماری انگلستان در ایران گشوده شد با انجام مذاکره های محرمانه میان سرپرسی کاکس قرارداد اوت 1919م . (1298ه.ش)موسوم به قرار داد ((وثوق الدوله-کاکس))منعقد گردید محتوای این قرار داد که کاملا محرمانه نگه داشته شد موجب شکل گیری سیستم ((تحت الحمایگی))ایران از سوی دولت انگلستان می شد زیرا به موجب آن نظارت بر تشکیلات نظامی مالی و سیاسی ایران منحصرا در اختیار مستشاران انگلیسی قرار می گرفت انتشار خبر این قرارداد موج مخالفت آزادی خواهان و شخصیت های سیاسی-مذهبی ایران را برانگیخت. سرانجام با اوج گیری مخالفت های مردم و تلاش های آیت الله مدرس و دیگر شخصیت های سیاسی اجرای قرار داد وثوق الدوله متوقف ماند. 4- چرا انگلستان حاضر به ترک ایران بعد از خروج روس ها در سال 1917 م نمی شد؟ انگلستان پس از انقلاب سوسیالیستی روسیه در صدد بر آمد که نیروی قزاق و قوای نظامی ایران را به اختیار و اداره ی خود در آورد هم چنین پس از جنگ جهانی اول به بهانه های مختلف از جمله ((خطر کمونیسم)) حاضر به بیرون بردن قوای نظامی خود از ایران نبود و بخشی از نیروی خود را به عنوان حمایت از روس های مخالف انقلاب بلشویکی به شمال ایران گسیل داشت. 5- نقش سر وینستون چرچیل در کودتا را بررسی کنید؟ او در آن زمان نقشی موثر در تعیین سیاست خارجی انگلیس داشت او بر این باور بود که دولت انگلستان نباید در امور ایران دخالت مستقیم و آشکار داشته باشد بلکه باید با استفاده ازسیاست دخالت غیر مستقیم و ایجاد یک حکومت مقتدر و در عین حال وابسته مقاصد و مطامع دولت انگلستان را در ایران عملی سازد فرآیند این سیاست استعماری در منطقه حساس خاور میانه ایجاد کمربند آهنین در برابر نفوذ دولت سوسیالیست شوروی توسط سه کشور ایران ترکیه و افغانستان بود . روی کار آمدن سه عامل وابسته به سیاست انگلستان یعنی رضا خان در ایران آتاتورک در ترکیه و امان الله خان در افغانستان نتیجه این سیاست به شمار می رود 6- حکومت کودتا (1299)بعد از فتح تهران چه اقداماتی انجام داد؟ حکومت کودتا با فتح تهران استقرار یافت و بلافاصله به دستور سید ضیا الدین طباطبایی بسیاری از شخصیت های سیاسی از جمله آیت الله مدرس و دکتر مصدق که از مخالفان سیاست های انگلستان در ایران بودند دستگیر و روانه زندان شدند سید ضیا چند روز پس از کودتا به حضور احمد شاه رفت و رسما کابینه خود را تشکیل داد.
7- چه عواملی باعث بروز مشكلات در ایران بعد از کودتا (1299)شد؟ ظاهر سازی های سید ضیا و تندروی های او موجی از از مخالفت را علیه وی برانگیخت از سوی دیگر خودسریهای رضا خان سردار سپه در اختصاص درآمد های شهر داری و اداره های مالیه به نفع قزاق های زیر فرمانش بر مشکلات دولت می افزود بروز اختلاف و جنگ قدرت میان سید ضیا و رضا خان سید ضیا را وادار کرد که وزارت جنگ را واگذار کند به این ترتیب رضا خان دومین گام را در راه رسیدن به حکومت برداشت درس ششم 1- چرا و چگونه رضا خان نخست وزير شد؟ رضا خان با تبليغ هاي گسترده، دسيسه چيني و دستاويز قرار دادن نا امني در كشور، خواهان قدرت و اختيارات بيش تري شد. سر انجام نيز، با وجود مخالفت ها، نه تنها موفق به تثبيت موقعيتش شد،بلكه احمد شاه و مجلس را ناچار به انتخاب خود به نخست وزيري كرد امٌا اين، هدف نهايي او نبود.احمد شاه در سوم آبان ماه 1302 فرمان نخست وزيري او را صادر كرد و بلافاصله به اروپا رفت. 2- نقش انگليسي ها در خروج احمد شاه از ايران و تغيير حكومت را بررسي كنيد؟ انگليسي ها و عوامل وابسته ي آن ها، از يك سو چنين تبليغ مي كردند كه وضع كشور بحراني و آشفته است و به شاه توصيه كردند كه براي مدتي كشور را ترك كند و از ديگر سو، خروج احمد شاه از كشور، نشانه ي بي كفايتي و بي علاقگي اش به ايران اعلام كردند. 3- براي اجرايي شدن نقشه جمهوري رضا خاني،رضا خان چه كرد؟ رضا خان به سرعت برگزاري انتخابات دوره ي پنجم مجلس شوراي ملي را اعلام كرد و با اعمال نفوذ و تقلّب در انتخابات، در پناه حمايت حزب ها و جريان هاي سياسي طرفدار غرب توانست اكثريتي از نمايندگان موافق و طرفدار خود را روانه ي مجلس كند. با وجود اين، نمايندگاني چون آيت الله مدرس،مستوفي الممالك، دكتر مصدق،مشير الدوله، مؤتمن الممالك نيز كه مورد توجه مردم بودند، به مجلس راه يافتند. پس از تشكيل مجلس دوره ي پنجم در 22 بهمن ماه 1302 كوشش براي مطرح شدن جمهوري رضا خاني، با اتحاد حزب«تجدّد»، به رهبري داور، تيمور تاش و تديّن، حزب «سوسياليست»، به رهبري سليمان ميرزا اسكندري آغاز شد. 4- اوضاع داخلي ايران همزمان با قدرت گيري رضا خان را بررسي كنيد؟ علاوه بر حوادث تلخ دوران مشروطه، انحطاط و نيز فرجام آن كه باعث سر خوردگي مردم و بسياري از رهبران سياسي و مذهبي ايران شده بود. بروز جنگ جهاني اول و مداخله هاي گسترده ي بيگانگان در سرنوشت مردم ايران كه با غارت منابع ملي، فقر اقتصادي، قحطي، گرسنگي و نا امني هاي اجتماعي همراه بود، بر دامنه ي اين مصيبت ها مي افزود و استقلال ايران،با حضور قدرت هاي بيگانه در شمال و جنوب كشور، به شكلي فزاينده خدشه دار مي شد. بي كفايتي احمد شاه و دولتمردان و سرپيچي حاكمان محلي از فرمان برداري از حكومت مركزي، از ديگر سو، موجب شيوع آشوب و از ميان رفتن امنيت در جامعه گرديده بود. از اين رو، در ميان خواسته هاي مردم، «نياز به امنيت» يكي از موارد اساسي و كاملاً محسوس به شمار مي رفت. درس هفتم 1- ویژگی های حکومت رضاخان را نام ببرید؟ وابستگی , خود کامگی و حکومت فردی , تخریب هویت ملی واسلامی, نظامی گری , سیاست مذهبی رضاشاه قبل از دستیابی به قدرت و بعد از سلطنت 2-" وابستگی " بعنوان یکی از ویژگی های حکومت رضاخان است .آن را توضیح دهید؟ آغازحکومت پهلوی نقطه ی عطفی در تاریخ فرایند وابستگی ایران محسوب میشود؛زیراتا پیش از روی کار آمدن رضاشاه،پیدایش سلسله های پادشاهی و حاکمان ایرانی عموماً درچارچوب روابط ویا اشرافیت داخلی شکل می گرفت.اگرچه برخی از پادشاهان ایرانی مورد حمایت قدرت های عصر خود بودند ولی خاستگاه و منشا روی کار آمدن آنها،بیگانگان نبود. 3- "خود کامگی و حکومت فردی "که یکی از ویژگی های حکومت رضاخان است را توضیح دهید؟ حکومت رضا شاه،حکومتی فردی و استبدادی بود.با وجود اصل تفکیک قوا در قانون اساسی،دخالت رضا شاه در همه کارها و ارکان مملکت به طور فزاینده ای از آغاز سلطنت وی اعمال می شد. در انتخابات مجلس ششم اگرچه عده ای از نمایندگان اقلیت به مجلس راه یافتند ولی اکثریت نمایندگان فرمایشی بودند و مردم در انتخابات آن ها نقشی نداشتند. نمایندگان مجلس شورای ملی بر اساس فهرستی که توسط فرماندار فرمانده لشکر و رئیس شهربانی حوزه ی انتخابیه تهیه و شخص رضا شاه آن را تایید و به وزارت کشور ابلاغ می کرد انتخاب می شدند. بنابراین هر چند که رضا شاه حکومت پارلمانی و نهاد مشروطه را از میان نبرد اما روش حکومت او با حکومت پادشاهان مستبد قبل از مشروطه تفاوتی نداشت.دستگاه های دولتی و وزارت خانه ها قدرت هیچ گونه تصمیم گیری نداشتند. 4-" تخریب هویت ملی واسلامی "که یکی از ویژگی های حکومت رضاخان است را توضیح دهید؟ در دوران حکومت رضا شاه ملّي گرايي افراطی با هدف به حاشیه راندن اسلام شدت گرفت . همزمان با کودتای 1299 (ه . ش ) (1921 م . ) رضا شاه در ایران ، امیر فیصل در 1298 (ه.ش )(1920 م . ) در عراق و آتاتورک در سال 1300 (ه. ش ) (1922 م ) در ترکیه به قدرت رسیدند. موج ملیت گرایی افراطی در این سه کشور در قالب «پان ایرانیسم » ، «پان عربیسم » و « پان ترکیسم » ظهور کرد . از این طریق جدایی ملتهای مسلمان در منطقه ی حساس خاور میانه در قلمرو نظام سلطه ی استعما ر انگلستان شکل گرفت . 5- در مورد "نظامی گری رضا خان" که یکی از ویژگی های حکومت اوست توضیح دهید ؟ رضا شاه به سبب خصلتهای فردی و روحیه نظامی اش ، ارتش را رکن و اساس حکومت خود قرار داد . و فرماندهان ارتش را نسبت به سایر مقامهای دولتی برتر به شمار می آورد . ارتشی که او بنیان نهاد تنها برای ترساندن و سرکوب مخالفان داخلی ، چپاول و غارت ایلات و عشایر و استحکام پایه های حکومت خود شکل گرفته بود . و به هیچ وجه ارتشی ملی و مقتدر نبود تا در برابر قوای بیگانه کار آیی داشته باشد .این در حالی بود که همین ارتش در قتل عام و سرکوب رزمندگان عشایری با بی رحمی تمام رفتار کرد . رفتار رضا شاه با عشایر ایرانی مانند برخوردی بود که بیگانگان در زمان اشغال کشورمان با مردم این سرزمین می کردند . او در قیام مسجد گوهر شاد زنان و مردان بیگناه را به خاک و خون کشید . 6 –" سیاست مذهبی رضاشاه" قبل از دستیابی به قدرت و بعد از سلطنت را شرح دهید؟ رضا شاه پس از کودتای 1299 برای جلب اعتماد مردم و نزدیکی به علما با ظاهر سازی می کوشید در مراسم عزا داری و مذهبی شرکت کند تا احساسات عمومی را به نفع خود و نقشه هایی که در سر می پروراند جلب کند. یکی از مورخان در این باره نوشته: در نخستین سال پیروزی کودتا در مراسم محرم و عزاداری امام حسین(ع) رضا شاه در حالی که گل بر پیشانی خود می مالید و کاه بر سر می ریخت به شعایر مذهبی تظاهر می کرد.علاوه بر این رضا شاه در خرداد ماه 1303 به وزارت معارف دستور داد که بر مطالب مذهبی و شرعی چاپ شده در مطبوعات نظارت و از درج مطالب خلاف شرع جلوگیری به عمل آید و نیز دستور تعطیلی مشروب فروشی ها و قمار خانه ها را صادر کرد. او در همان سال عازم عراق شد و ضمن ملاقات با عده ای از علما و مراجع نجف،خود را حامی اسلام معرفی کرد و قول داد که دومین اصل متمم قانون اساسی مبنی بر نظارت علما بر مصوبه های مجلس را،به اجرا درآورد.با این همه، تظاهر به دینداری او، مدت زیادی طول نکشید.او هنگامی که به سلطنت رسید دیگر ضرورتی برای تظاهر به دینداری،احساس نکرد. 7- چرارضاخان می خواست درفرهنگ حجاب مردم تغییر ایجاد کند؟ تغییر لباس،مقدمه ای برای کاهش مقاومت و حساسیت جامعه نسبت به حجاب و در نهایت برداشتن آن بود.ایرانیان ازدیرباز مرمی نجیب وموقربودند.فرهنگ و تمدن مردم ایران باستان در مقایسه با سایر تمدن های هم عصر خود ،از اصالت،عقلانیت،اخلاق و معنویت متعالی تری برخوردار بود.با نگاهی به حجاری ها و نقش های برجسته ی تخت جمشید،بیستون و دیگر آثاربر جامانده از ایران باستان،این حقیقت به روشنی آشکار می شود که به خلاف فرهنگ برهنگی رایج در تمدن یونان و روم باستان، زنان ایرانی،درروزگاران قدیم نیز دارای حجاب و متانت بوده اند. علی الخصوص که پس از پذیرش اسلام این سنت پوشیدگی و حجاب تثبیت و تقویت شد. 8- عکس العمل های مردمی در برابر کشف حجاب رضاخان را بررسی کنید: فرمان اجباری کشف حجاب،با مقاومت های مردمی و عالمان دینی شهرهای مختلف ایران روبه رو شد.در شهر مقدس مشهد،مردم به نشانه های اعتراض در مسجد گوهرشاد اجتماع کردند. به دستور مستقیم رضاشاه، ماموران مسجد را محاصره کردند و با پتک در مسجد را شکستند و وارد صحن شدند و با مسلسل های سنگین، از اطراف و بام های حرم ِمشرف به صحن مسجد گوهرشاد،آن ها را به گلوله بستند. درس هشتم 1- نقش ایران در جنگ جهانی دوّم چگونه بود؟ در آغاز جنگ، دولت ایران با اعلام بی طرفی، تأکید کرد که اجازه نخواهد داد قوای بیگانه، از خاک ایران عبور کنند. 2- هدف اولیّه ی آلمان ها چه بود؟ و برخورد اوّل انگلستان با آلمان را بیان کنید؟ در ابتدای جنگ که هیتلر مبارزه با کمونیسم را هدف خود قرار داده بود، دولت های انگلستان و فرانسه، به تصور اینکه منافع کشور رقیب و دشمن سنتی آن ها(شوروی) مورد تهدید وهجوم قرار می گیرد، راضی و خوشحال به نظر می رسیدند . پیش از آن نیز در پی بروز مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ جهانی اول، انگلستان با هدف جلوگیری از سقوط این کشور در دام کمونیسم، از آلمان حمایت و جانبداری کرده بود. 3- چرا انگلستان بعد از جنگ جهانی اوّل از آلمان حمایت کرد ؟ در پی بروز مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ جهانی اوّل، انگلستان با هدف جلوگیری از سقوط این کشور در دام کمونیسم، از آلمان حمایت و جانبداری کرده بود. در چنین شرایطی بود که انگلستان از ایران خواست تا امکان فعالیّت های تجاری و صنعتی آلمان را فراهم آورد. بنابراین توسعه ی روابط ایران و آلمان بدون تسامح و توصیه ی انگلستان امکان پذیر نبود. رضا شاه اجازه فعالیّت های تجاری و اقتصادی بیش تری به آلمان ها داد، و زمینه برای حضور هزاران تبعه ی آن کشور در بخش های گوناگون، فراهم شد. 4- چرا ایران در جنگ جهانی دوّم اشغال شد؟ و هدف اصلی آنان چه بود؟ در سوم شهریور 1320 سفیران انگلیس و شوروی، طی یادداشت هایی که به طور جداگانه تسلیم دولت ایران کردند ، اعلام داشتند:(چون دولت ایران در مقابل درخواست های آنان، سیاست مبهمی در پیش گرفته ودر اخراج آلمانی ها اقدامی نکرده است، ارتش های شوروی و انگلستان وارد خاک ایران شده اند و مشغول پیشروی هستند). استناد به حضور اتباع آلمانی برای اشغال کشور بهانه ای بیش نبود زیرا آلمان تعداد محدوده ی مستشار نظامی و صنعتی در ایران داشت. در واقع اشغال ایران با هدف بی خطر ساختن خط تدارکاتی متفقین، از نظر آن ها، ضروری بود. زیرا می توانستند تدارکات جنگی خود را از طریق راه آهن ایران به شوروی برسانند. با ورود قوای بیگانه از شمال و جنوب ایران توسط قوای متفقین اشغال شد. 5- کارنامه و اقدامات رضا شاه را نام ببرید؟ 1- صنعت ، کشاورزی و دامداری 2- شبکه راه ها و راه آهن 3- قرار داد نفت 1933م ایران وانگلستان4- پیمان سعد آباد 5- سلب آزادی، خشونت و بی رحمی6- جاه طلبی و ثروت اندوزی. 6- چرا کشاورزی و صنعت از رونق طبیعی باز ماند؟ توجه به نظامی گری و ایجاد ارتش متحدالشکل که از اولویت های حکومت رضا شاه و علاقه فردی او محسوب می شد، تصرف صدها هزار هکتار از زمين های مرغوب( اکثراً در خطه ی شمال) توسط شخص رضا شاه و رعایت نکردن حقوق دهقانان و کشاورزان، از انگیزه ی آنان برای تولید بیشتر کاست. که باعث شد که بخش های دیگر، از جمله کشاورزی و صنعت، از تحرک و رونق طبیعی باز ماند. 7- چه عواملی مانع از توجه لازم به عمران و توسعه ی اقتصادی کشور شد؟ رشد غول آسای حجمی ارتش و نقش تعیین کننده ی نظامیان در صحنه های مختلف، از جمله در عرصه های اقتصادی و سیاسی، و اختصاص چهل درصد از کل بودجه ی کشور به توسعه ی نظامی، مانع از توجه لازم به عمران و توسعه ی اقتصادی کشور شد. 8- سیاست اسکان اجباری ایل ها و عشایر(تخته قاپو)توسط چه کسی و با چه هدفی انجام شد؟پیامدهای آن رابیان کنید؟ توسط رضا شاه که با هدف مهار قدرت سیاسی و نظامی آنان صورت گرفت. دامداری سنّتی به سرعت تخریب شد بدون آنکه دامداری صنعتی جایگزین آن شود وموجب از بین رفتن تعداد زیادی دام شد .تخریب دامداری باعث ایجاد وابستگی غذایی به خارج و فراهم شدن شرایط بیش تر برای فروش کالاهای وارداتی بیگانگان، و توسعه بی رویه ی شهر نشینی شد. 9- چرا کشور ایران به وارد کننده و مصرف کننده ی محصولات آلمان تبدیل شد؟ با توسعه ی روابط ایران وآلمان که با تأیید ضمنی انگلیس شکل گرفت، تعدادی کارخانه در کشور تأسیس شد امّا مشکل اساسی صنایع در آن زمان، وابستگی شدید به فنآوری و نیروی انسانی ماهر خارجی بود. ماشین آلات صنعتی به مملکت وارد می شد امّا فکر ابداع ماشین آلات رواج نیافت. در نتیجه ایران به وارد کننده و مصرف کننده ی محصولات آلمان تبدیل شد. 10- مقاصد نظامی انگلیسی ها در احداث راه آهن توسط رضا شاه را بیان کنید؟ مثالی بزنید. برای مثال ایجاد راه آهنی که بندر ترکمن را به بندر امام خمینی متصل می کرد برای ایجاد راهی سهل و آسان برای انتقال نیروهای انگلیسی از جنوب به شمال کشور بود. هدف های نظامی انگلستان ایجاب می کرد که در صورت پیشروی شوروی ها، بتواند به سرعت، نیروهای خود را به شمال کشور منتقل کند. در حالی که منافع اقتصادی ایران، مستلزم عبور راه آهن از بندر های مهم، و پیوند شهر های بزرگ به یکدیگر بود. 11- قرارداد 1933 م ایران و انگلستان در زمان رضا شاه چگونه بسته شد و در پی این قرداد چه اتفاقاتی رخ داد؟ این قرار داد توسط تقی زاده امضا شد. این پیمان، بعد از لغو قرارداد« دارسی » بسته شد. انگلستان در سال 1933، به این سبب که مدت قرارداد در حال پایان یافتن بود، تقاضای تجدید آن را کرد. رضا شاه، با ظاهری وطن پرستانه ودر واکنشی تند، قرارداد را پاره کرد و اسناد آن را در آتش بخاری سوزاند،او، با این ظاهرسازی عوام فریبانه، زمینه را برای قرارداد جدید که به مراتب ننگین تر از قرارداد سابق بود، فراهم کرد و پس از بستن قرارداد 1933م، دستور داد که هیچ کس و هیچ روزنامه ای، درباره ی آن سخن نگوید و مطلبی منتشر نکند. به این ترتیب پرونده ی آن، تا بعد از شهریو 1320، مسکوت ماند. 12- پیمان سعد آباد در کجا بسته شد؟ وپیامد های آن را بیان کنید؟ پیمانی چهار گانه بود که در تهران بسته شد. پیامد های آن عبارتند از: بخشیدن ارتفاعات کوه «آرارات» به ترکیه، بخش هایی از شرق ایران به افغانستان و چشم پوشی دولت ایران از حق حاکمیت خود بر « اروند رود» ، درپی استقلال بحرین رضا شاه حاکمیت ایران را نسبت به« مجمع الجزایربحرین» نقض کرد. 13- اقداماتی را که نشان دهنده ی سلب آزادی، خشونت و بی رحمی در زمان رضا شاه است را بیان کنید؟ ممنوع بودن فعالیت های سیاسی- سرکوب هر کسی که بر خلاف نظر او سخن می گفت – زندانی کردن وکشتن مخالفانش - باشقاوت و بی رحمی رفتار کردن نسبت به دوستان و حامیان خود مانند فیروز فرمانفرما از حامیان او در دست یابی به قدرت وسلطنت که او را در خانه اش بازداشت کرد و اورا همان جا کشت – تیمور تاش وزیر دربار و گرداننده ی اصلی چرخ حکومتش را به زندان انداخت و اورا همان جا کشت. و سردار اسعد بختیاری که بیش ترین تلاش را برای استحکام حکومت استبدادی او به کار برده بود از وزارت جنگ خلع کرد وبدون محاکمه، او را در زندان کشت.- رضا خان به محض پیدا کردن کوچک ترین سوءِ ظن، بسیاری از کسانی را که در دست یابی به قدرت به او یاری داده بودند، روانه زندان می کرد، یا دستور قتل آنها را می داد. او سعی داشت تا از شکل گیری هر نوع مخالفت و یا تشکل های سیاسی جلوگیری کند.اصولاً به احزاب سیاسی وتحزب اعتقادی نداشت و همه ی احزاب را منحل کرد. 14- جاه طلبی و ثروت اندوزی رضا شاه چگونه بود ؟ اوبا ترساندن و تهدید و زور، ثروتی افسانه ای شامل : املاکی بالغ بر سه میلیون هکتار وسعت، ده ها کاخ و ساختمان، هتل، شرکت، چندین کارخانه و مبلغ های بسیار هنگفتی پول در بانک های انگلستان و ایران به دست آورده بود. جنون جمع آوری ثروت و مال اندوزی در او، به گونه ای بود که او به غصب زمین های مردم و برقراری انحصارهای فروش برنج، پنبه و گندم و در اختیارخود قراردادن اعتبارها وبودجه مملکتی وخصوصاً درآمدهای نفت بدون هیچ حساب و کتاب، و استفاده از آن ها به میل و اراده ی شخصی. درس نهم 1ـ دکتر آرتور میلسپو که بود و چه کرد؟ مجلس سیزدهم، در ابان 1321 اختیار تنظیم امور مالی و اقتصادی کشور را به ارتورمیلسپو مستشار امریکایی، سپرد. میلسپو علاوه بر امور مالی، قدرت وضع مقررات و قوانین و تغییر قیمت ارز(در جهت منافع متفقین) را نیز یافته بود و بر امور مالی ارتش و شهربانی هم نظارت می کرد. 2ـ سیاست موازنه ی منفی چه بود؟ و توسط چه کسی مطرح شد؟ در میان کشمکش های نفتی میان قدرتهای استعماری، ساعد مراغه ای از نخست وزیری استعفا کرد و سهام السطنه بیات نخست وزیر شد. سرانجام با تصویب قانونی در مجلس مبنی بر ممنوعیت دولت در مذاكره با نمايندگان رسمي و غير رسمي دولت ها براي امتياز نفت، بدون تصميم و تاييد مجلس، این بحران فروکش کرد. این طرح به همت دکتر مصدق به مجلس ارایه شد و با اکثریت ارا به تصویب رسید. این اقدام به منزله ی اتخاذ سیاست موازنه ی منفی بود. یعنی ممنوعیت واگذاری امتیاز نفت به قدرتهای شرق و غرب که در برابر سیاست موازنه ی مثبت که اعطای امتیاز نفت به دو قدرت شرق و غرب بود اتخاذ گردید. 3ـ چرا شاه قانون اساسی مشروطه را تغییر داد؟ و چگونه انجام شد؟ طرح الغای قرارداد نفت جنوب در مجلس، منافع دولت انگلستان را یکباره بر هم زد. سوء قصد به شاه در حادثه ی 15 بهمن 1327 با همه ی پنهان کاری هایی که در پشت پرده انجام شد، برای این هدف طراحی شده بود که مبارزه ی ضد استعماری ملت ایران متوقف گردد. پس از این واقعه، حزب توده، بعنوان عامل نفوذ سیاست خارجی شوروی منحل و ایت ا... کاشانی ابتدا به زندان فلک الافلاک خرم آباد و سپس به لبنان تبعید شد. آیت ا... کاشانی طی اعلامیه ای شدیداللحنی درخواست لغو امتیاز نفت داده شده به انگلیس در زمان رضاشاه را مطرح کرده بود. محمدرضا شاه توانست در پنجم اسفند 1327 و در شرایط روانی به وجود آ مده ناشی از ترورش ـ از جمله، برقراری حکومت نظامی ـ کار تغییر قانون اساسی را به انجام رساند. شاه که در قانون اساسی مشروطه غیر مسئول و فاقد اختیارات بود در قانون اساسی جدید قدرت انحلال دو مجلس، فرماندهی کل قوا، اعلان جنگ و صلح و نصب وزراء را به دست اورد. درس دهم 1- قراردادالحا قی (گس-گلشائیان)چه بود؟ونتیجه چه شد؟ دولت انگلستان که از محصول نفت ایران وسایر کشورهای خاور میانه درامد به سزایی کسب میکرد نماینده ی خود (نویل گس) را در چند مرحله برای انجام مذاکرات نفت به ایران فرستاد او سرانجام در سال 1328پس از مذاکرات مفصل با گلشائیان وزیر وقت دارایی توانست قرار داد الحاقی 1933ایران وانگلستان را که به قرار داد(گس-گلشائیان)معروف شد امضا کند محمد ساعد که قول داده بود قرار داد الحاقی را به تصویب برساند در پایان دوره پانزدهم قانون گذاری ان را به مجلس برد ولی به خلاف تصور او نمایندگان مجلس به لایحه مذکور رای ندادند این مو ضوع و همچنین اگاهی مردم از ماهیت استعماری قراردادهای قبلی زمینه را برای مخالفت های بعدی و تلاش برای ملی کردن صنعت نفت ایران را فراهم کرد. 2- نفت چگونه ملی شد؟ سرانجام گلوله ی خلیل طهماسبی از اعضای برجسته ی فدائیان اسلام این مانع راازراه برداشت انگلستان که حامی قدرتمندی را درایران ازد ست داد بود کشته شدن رزم ارا را یک فاجعه توصیف کرد وبهای سهام شرکت نفت انگلستان بسرعت تنزل کرد فردای ان روز یعنی در 17اسفند ماه 1329 کمیسیون نفت مجلس پیشنهاد ملی کردن نفت را تصویب واعلام کرد قانون ملی شدن صنعت نفت ایران در24اسفند ماه 1329 درمجلس به تصویب رسید وشادی وجشن سراسر کشور را فراگرفت و5روز بعد در29اسفند ماه مجلس سنا همان مصوبه را تایید و شاه نیز ان را تایید کرد 3- دکتر مصدق چگونه نخست وزیر شد؟ وچه اقداماتی انجام داد؟ دکتر محمد مصدق در هفتم اردیبهشت ماه1330مامور تشکیل کابینه شد ومجلس های شورای ملی وسنا طرح قانونی مربوط به اجرای اصل ملی شدن صنعت نفت را به تصویب رساندند دکتر محمد مصدق با شرط تصویب لایحه ی 9ماده ای کمیسیون مخصوص نفت نخست وزیری را پذیرفت طبق این لایحه دولت میبایست به خلع ید شرکت نفت ایران وانگلیس ازنفت کشور می پرداخت اساس نامه شرکت ملی نفت را تنظیم می کرد ونفت ایران را به مشتریان به نرخ عادلانه به فروش میرساند در این دوره دولت با تقویت وحدت ملی مبارزه های ملی شدن صنعت نفت را پی گرفت و هیئت خلع ید از شرکت نفت اقدام های خود در مورد انتقال شرکت را اغاز کرد 4- شکایت انگلیس از ایران به شورای امنیت (در زمان مصدق )چه بود؟ ونتیجه را بيان كنيد؟ با شکایت دولت انگلستان از ایران و شورای امنیت سازمان ملل متحد به دلیل انکه دکتر محمد مصدق با شرط تصویب لایحه ی 9ماده کمیسیون مخصوص نفت نخست وزیری را پذیرفت طبق این لایحه دولت می بایست به خلع ید شرکت نفت ایران وانگلیس از نفت کشورمی پرداخت اساس نامه ی شرکت ملی نفت را تنظیم میکرد ونفت ایران را به مشتریان به نرخ عادلانه به فروش می رساند ودر این دوره دولت با تقویت وحدت ملی مبارزه های ملی شدن صنعت نفت را پی گرفت انگستان شکایت کرد. دکتر مصدق برای پاسخگویی در مورد ملی کردن صنعت نفت واخراج انگلیسی ها به نیویورک رفت در این جلسه دکتر مصدق اسنادی از دخالت انگلستان برای اعضا قرائت کرد که در همین زمان دولت امریکا طرح جدیدی درباره ی کشمکش ایران و انگلیس ارائه داد شورای امنیت نیز به مسکوت ماندن شکایت انگلیس رای داد در نتیجه رای شورا به نفع ایران تمام شد. درس یازدهم 1- چرا مصدق در نخست وزیری بار اوّل استعفا کرد؟ در تیرماه 1331 دکتر مصدق برای مواجهه با مخالفان داخلی که در رأس آن دربار قرار داشت از شاه خواست تا پست وزارت جنگ را در اختیار وی قرار دهد و چون شاه نپذیرفت مصدق استعفا کرد. 2- چرا بین مصدق و کاشانی اختلاف به وجود آمد؟ اختلافات بین مصدق و کاشانی با دسیسه چینی کانون های توطئه ی خارجی و عوامل داخلی اش تشدید شد موفقیت نهضت ملی شدن نفت به حل شرافتمندانه ی مناقشات نفتی بستگی داشت اما انگلستان با زیاده خواهی اش مانع این کار شد تا زمانی که اتحاد و همبستگی در میان رهبران نهضت وجود داشت نهضت از حمایت گسترده و پشتیبانی مردم و افکار عمومی برخوردار بود در نتیجه توطئه های سهمگین خارجی و دسیسه های شاه و در بار که در رأس آن مخالفان داخلی قرار داشتند مؤثر واقع نشد با بروز اختلاف و شکاف در میان رهبران نهضت کوچک ترین توطئه مبدل به ضربه ی سهمگین بر پیکر ملی شدن صنعت نفت می شد و پایه های حمایت و پشتیبانی مردم که عامل مهمی در رویارویی با استعمار خارجی به شمار می رفت سست شد. 3- عوامل شکل گیری کودتای 28 مرداد را ذکر کنید؟ 1-عوامل خارجی 2- عامل حزب توده در ایران 3- نقش شاه و دربار 4- مواضع دولت آمریکا در مقابل ملی شدن صنعت نفت را بررسی کنید؟ مواضع دولت آمریکا در قبال نهضت ملی شدن نفت از سیاست حمایت و میانجی گری به تدریج به بهانه ی مقابله با نفوذ کمونیست ها در ایران تبدیل به مداخله گری و توسل به عملیات براندازی و کودتا شد دولت ترومن در چارچوب رقابت های نفتی با انگلستان در خاورمیانه و سهم خواهی اش از نفت ایران از قانون ملی شدن نفت پشتیبانی کرد زیرا این اقدام به انحصار شرکت نفت ایران و انگلیس پایان مرداد شرط حمایت امریکا از ایران در این دوران که در جنگ سرد با شوروی به سر می برد این بود که ايران به هر قيمتي متحد غرب باقي بماند. علاوه بر این آمریکا خواهان حفظ ثبات بازار نفت در جهان برای جلوگیری از بحران اقتصادی در کشورش بود این اهداف متضمن تضعیف دولت مصدق و براندازی او نبود با این حال مقامات رسمی ایالات متحده ی امریکا از اقدامات محرمانه ی انگلستان علیه دولت مصدق اطلاع داشتند آن ها در این باره با همتای انگلیسی خود بحث و تبادل نظر می کردند. 5- عملیات چکمه چه بود؟ طبق اسناد منتشر شده از سوی سازمان سیا (CIA) درباره ی کودتای 28 مرداد 1332 در ماه مارس 1953 برابر اسفند ماه 1331 علاقه ی آمریکایی ها برای مشارکت در این طرح آشکار شد به سازمان سیا اجازه داده شد تا در طرح براندازی دولت مصدق شرکت کند دولت آمریکا برای این منظور مبالغی پول در اختیار رئیس پایگاه سیا در تهران و هند رسون سفیر آمریکا قرار داد به این ترتیب طرح عملیات چکمه ی انگلستان به طرح عملیات آژاکس مبدل شد و رهبری آن به دست کرمیت روزولت سپرده شد. 6- اهداف آمریکا در جریان کودتای 28 مرداد 1332 را بیان کنید؟ بنابراین آمریکا و انگلیس با هدف تصاحب منابع عظیم نفتی ایران سیاست هایی همگام علیه نهضت ملی در پیش گرفتند و شوروی نیز با وجود شذت یافتن جنگ سرد با آمریکا در این دوران برای کمک به ایران کاری انجام نداد و در شرایط سخت بحران اقتصادی ناشی از تحریم نفت ایران حتی از پرداخت بدهی های خود به ایران سر باز زد. 7- نقش حزب توده در جریان کودتای 28 مرداد سال32 را بررسی کنید؟ در فاصله ی کودتای نافرجام 25 مرداد تا کودتای 28 مرداد حزب توده با وجود شبکه ی سازمانی و سازمان نظامی نیروهایش را از خیابان ها فراخواند و در برابر کودتا هیچ واکنشی به جز پایین کشیدن مجسمه های شاه و شعار الغای سلطنت و استقرار جمهوری دموکراتیک که به بهره برداری کودتا چیان در جنگ روانی منجر شد انجام نداد. سازمان ظامی حزب توده از طریق شبکه ی اطلاعاتی خود در ارتش از توطئه ی کودتا آگاه بود آنها به دلیل این که پست های نظامی مهمی را در اختیار داشتند می توانستند به شکست کودتا کمک کنند پس از پیروزی کودتا حزب همچون کوه یخ آب شد و رهبران آن از کشور گریختند و یا برای نجات جان خود با سران کودتا همکاری کردند برخی از اعضای حزب توده نیز بعدها به خدمت ساواک در آمدند. 8- چرا شاه در جریان ملی شدن صنعت نفت عکس العملی از خود نشان نداد؟ شاه در ابتدا نه جرأت همراهی به نهضت ملی شدن نفت را داشت و نه شجاعت مخالفت با آن را زیرا از پیامدهای آن هراس داشت او نگران بود قدرت خود را از دست بدهد و با وجود این نیروهایی که در اطراف شاه و در دربار جمع شده بودندپیوسته درصدد بودند تا مانع به قدرت رسیدن دکتر مصدق شوند. 9- نقش اشرف پهلوی و مادر شاه در جریان نفت را بررسی کنید؟ اشرف پهلوی خواهر شاه،مادر شاه،اسدالله علم و شاپور ریپورتر از عناصر فعال دربار به شمار می رفتند آنها در ارتباط با سفارت انگلستان به دسیسه چینی و توطئه برای تضعیف دولت مصدق پرداختند درباریان که عقیده داشتند نهضت ملی شدن در برابر منافع انگلیسی ها کاری از پیش نخواهد برد برای حفظ منافع و سلطه ی انگلیس حاضر به هر گونه همکاری با آنها بودند. 10- عکس العمل مصدق نسبت به توطئه های دربار چگونه بود؟ دکتر مصدق که از دسیسه چینی های دربار مطلع بود تلاش کرد تا قدرت دربار را محدود کند پس آشوب 23 تیر 1330 اشرف پهلوی کشور را ترک کرد دکتر مصدق در پیامی به حسین علاء (وزیر دربار) تهدید کرد که اگر مادر شاه نیز به خارج نرود استعفا خواهد داد شاه ملتمسانه از او خواست که تهدید خود را عملی نکند هشت ماه بعد اشرف پهلوی به ایران بازگشت تا فعالیت خود را علیه حکومت ملی از سر بگیرد اما پس از قیام مردم در سی ام تیر ماه 1331 دکتر مصدق اشرف پهلوی و مادرش را به خارج از کشور تبعید کرد. درس دوازدهم 1 -تبلیغات خاکستری چه بود؟ شعبه ی امنیتی سازمان سیا تصمیم گرفت به سرعت ، سیاست حمله به دولت دکتر مصدق را از طریق جنگ روانی موسوم به (( تبلیغات خاکستری )) به مرحله اجرا در آورد. در این باره گروه هنری سازمان سیا تعداد قابل ملاحظه ای کاریکاتور با موضوع ضد مصدق تهیه و توزیع کرد. ٢ -چرا مصدق مجلس را منحل کرد؟ و نتیجه چه شد؟ دکتر مصدق به بهانه نفوذ و تحریکات بیگانگان در مجلس ، تصمیم گرفت مجلس هفدهم را از طریق برگزاری رفراندوم با مراجعه به ارای عمومی منحل کند . تلاش آیت الله کاشانی برای جلوگیری از انحلال مجلس به جایی نرسید. انحلال مجلس فرصت مناسبی برای کودتا چیان فراهم کرد ; زیرا در آن شرایط حساس ، مشروعیت رئیس دولت را به طور آشکاری مخدوش کرد. همین عامل باعث هموار شدن عملیات کودتا شد. کودتاچیان با استناد به انحلال مجلسی که با رای اعتماد خود به دولت دکتر مصدق به دولت او مشروعیت داده بود ، اظهار می کردند که دولت مصدق غیر قانونی است. ٣ -کودتای ٢٨ مرداد ١٣٣٢شمسی چگونه شکل گرفت؟ طبق برنامه ریزی های به عمل آمده از سوی ستاد فرماندهی کودتا در پایگاه امنیتی سیا در تهران ، کودتا چیان توانستند بدون کمک نیروهای نظامی اصفهان ، کرمانشاه و همدان که با برنامه ریزی قبلی برای حرکت به سوی تهران آمده بودند ، با بسیج دستجاتی از اراذل و اوباش که با هزینه های مراکز اطلاعاتی انگلستان وآمریکا سازماندهی شده بودند ، نقشه های خود را عملی کنند. بخشه عمده ای از آشوبهای خیابانی کمک کننده به عملیات کودتا را شعبان جعفری معروف به شعبان بی مخ با عده ای از چماقداران خود و همراهی گروهای دیگر اوباش و ولگردها انجام دادند و خیابان های تهران را یکی پس از دیگری تصرف کردند. آنها در مسیر خود به مراکز حساس دولتی و دفاتر روزنامه های طرفدار دولت و مراکز حزب توده حمله کرده و از میدان بهارستان روانه خانه دکتر مصدق شدند و آنجا را به آتش کشیدند و غارت کردند. همزمان با این اقدامات عوامل نظامی کودتا مناطق حساس از جمله ستاد ارتش ، ایستگاه رادیو ، مراکز پلیس و ژاندرمری ، مرکز تلفن و تلگراف و خانه دکتر مصدق و یارانش را تصرف کردند. 4 -نخست وزیری مصدق (بار دوّم)چگونه سقوط کرد؟ لویی هندرسن سفیر آمریکا که نقش مهمی در روزهای حساس کودتا بر عهده داشت ، به دکتر مصدق تکلیف کرد که از پست خود کناره گیری کند ولی دکتر مصدق با عتاب او را از خانه اش بیرون کرد علاوه بر این به دلیل اینکه قبلاً دکتر مصدق هرگونه تظاهرات را ممنوع کرده بود ، عملاً (( هیچ نیروی مدافع واقعی مصدق و دشمن شاه در خیابان ها وجود نداشت )). اگر چه شرایط و اوضاع سیاسی در ٢٨ مرداد بسیار متفاوت با سی ام تیر ماه ١٣٣١ بود اما دولت مصدق نتوانست از آنچه که در اختیار داشت ، برای مقابله با کودتا استفاده کند. طرح بر اندازی حکومت دکتر مصدق پیچیده بود اما با کمترین هزینه برای کودتاچیان و پیامدهای سهمگین و ناگوار برای ملت ایران که منجر به سلطه ی همه جانبه ی آمریکا در ایران گردید ، همراه بود. ٥ -علل بازگشت دیکتاتوری و اجرای کودتا را بیان کنید؟ به دلیل دسیسه ی بیگانگان ، اختلافات داخلی و فقدان رهبری مقتدر ، بصیر و جامع ، این نهضت دینی و ملی نیز به نتیجه نهایی نرسید و یک بار دیگر دیکتاتوری و سلطه بیگانه به کشور بازگشت و مدّت ربع قرن بر مقدرات ملت ایران حاکم شد. درس سیزدهم 1- سرانجام مصدق چه شد؟ دکتر مصدق نیز پس از دستگیری در دادگاه نظامی محاکمه و به سه سال زندان محکوم شد و عملاً تا آخر عمر در احمدآباد قریه ای در اطراف تهران تحت نظر بود 2- قرارداد کنسرسیوم نفتی چه بود؟ و نتیجه آن را بیان کنید؟ قرارداد کنسرسیوم نفت یک قرارداد استعماری بود که با هدف بهره برداری از مخازن نفت ایران توسط حکومت دست نشانده ی شاه به ایران تحمیل شد این قرارداد که مغایر با قانون ملی شدن صنعت نفت ایران را زیر سیطره ی بیگانگان درآورد.کنسرسیوم اختلاف میان امریکا و انگلستان را بر سر مسئله ی نفت ایران حل کرد و همه ی ثمرات مبارزه ی ملت ایران را در جریان نهضت ملی شدن نفت را به بار داد. اما این پایان ملی کردن نفت ایران نبود بلکه تأسف بار تر از آن حضور فراینده ی مستشاران آمریکایی بود که به تدریج مقدارات سیاسی،اقتصادی و نظامی ایران را زیر سلطه ی نوین امریکا برد. 3- پیمان بغداد چه بود؟ و عکس العمل شهید نواب صفوی را بررسی کنید؟ از حوادث مهم دوران نخست وزیری حسین علاء ورود ایران به پیمان امنیتی بغداد بود این پیمان با هدف کامل کردن حلقه ی محاصره ی شوروی به بهانه ی خط کمونیسم و بر مبنای نظریه ی (آیزنهاور) رئیس جمهور آمریکا تشکیل شد عضویت ایران در این پیمان سیاست بی طرفی ایران را نقض می کرد شهید نواب صفوی رهبر فدائیان اسلام از مخالفان سرسخت این پیمان بود زیرا معتقد بود که ورود ایران در پیمان بغداد زمینه ساز سلطه ی نظامی امریکا بر ایران است . 4- ساواک چگونه به وجود آمد؟ پس از کودتای 28 مرداد آمریکایی ها تصمیم گرفتند ایران را به پایگاه اصلی قدرت خود در منطقه تبدیل کنند بنابراین شاه که راه بقای خود را در کسب حمایت از آمریکا می دانست به کمک مستشاران آنها اقدام به تشکیل سازمان مخوف ساواک (سازمان اطلاعات و امنیت کشور) کرد. 5-اهمیت ساواک از دیدگاه امریکایی ها از چه جهاتی بود؟ 1- همسایگی ایران با شوروی به عنوان رقیب اصلی آمریکا 2-حفظ و تثبیت نفوذ امریکا در ایران 6-اقدامات ساواک را بیان کنید؟ ساواک با اعمال شکنجه های جسمی و روحی مخالفان رژیم ایجاد جو اختناق ،رعب و وحشت شناسایی و سرکوب نیروهای سیاسی و مذهبی و هم چنین کنترل دولت مردان و نمایندگان مجلسین مانند چشم و گوش شاه عمل می کرد. درس چهاردهم 1- سیاست اتّحاد برای پیشرفت چه بود؟ سیاست خارجی دولت جان.اف.کندی در برابر کشورهای توسعه نیافته ی جهان سوم و خاورمیانه،اجرای اصلاحات از بالا به پایین با هدف پیشگیری از انقلاب قهرآمیز بود.این سیاست با عنوان « اتحاد برای پیشرفت » در کشورهایی که در معرض خطر کمونیسم بودند اجرا می شد؛بی آنکه نظام دیکتاتوری و استبدادی حاکم برآن کشورها تغیریابد و در صورت مقاومت مردم توسل به نیروی نظامی برای اجرای آن پیش بینی شده بود. 2- چرا سیاست اتّحاد برای پیشرفت در ایران ایجاد شد؟ اجرای این سیاست درباره ی ایران از اهمیّت خاصی برخورداربود؛زیرا رژیم دست نشانده و شاه وابسته و متحد آمریکا بود و به دلیل همسایگی با اتحاد جماهیر شوروی و موقعیت ممتاز جغرافیای سیاسی، در وضعیتّی حساس و تعیین کننده قرار داشت. 3- چرا آمریکا تصمیم گرفت در ایران اصلاحات اقتصادی،اجتماعی به وجود آورد؟ کارشناسان مسائل ایران در وزارت امورخارجه آمریکا، گزارش هایی از وضیعت فساد حکومت شاه و سرکوب مخالفان سیاسی رژیم پهلوی تهیه کردند که نشان می داد وجود یک سلسله اصلاحات اقتصادی- اجتماعی در ایران ضروری است.علاوه براین صنایع و اقتصاد آمریکا و کشورهای غربی نیازمند بازارهای مصرف جدیدی بود و کشورهای خاورمیانه به علت ساختار اقتصادی مبتنی بر رژیم ارباب و رعیتی ،امکان مصرف تولیدات جدید را نداشتند.به باور زمامداران آمریکا،اصلاحات اقتصادی واجتماعی می توانست ضمن جلوگیری از «انقلاب سرخ» و کاهش خطر کمونیسم ،زمینه ایجاد «انقلاب سفید» را فراهم آورد و از گسترش فعالیت های مردمی علیه حکومت های دیکتاتوری و دست نشانده آمریکا جلوگیری کند. 4- اقدامات علی امینی (نخست وزیر) قبل از اصطلاحات اراضی را بیان کنید؟ علی امینی در اولین قدم ،دست به اقدامی جنجالی زد. او از شاه درخواست انحلال مجلس های شورای ملی وسنا را کرد، تا موانع سر راه انجام نقشه های خود را از میان بر دارد. به دنبال آن، جمعی زیاد از سران حکومت از نظامیان عالی رتبه گرفته تا مقامات اقتصادی را دستگیر کرد تا گناه مفاسد اقتصادی و سیاسی رِژیم پهلوی را به گردن آنها بیندازد. علی امینی با این اقدام می خواست از تعمیق اعتراضات اجتماعی و مردمی علیه آمریکا جلوگیری کند. البته او به دنبال جاه طلبی های شخصی خود نیز بود و می خواست مستقل از شاه با آمریکا ارتباط بر قرار کند.شاه از این موضوع احساس نگرانی می کرد.
مهدی رمضانی سر گروه تاريخ متوسطه ي شهرستان محلات 
 |
|
||||
|
|
||||||
|
اداره آموزش و پرورش
شهرستان محلات |
